De zuil van Genk
Genk kent vanwege haar historische ontwikkeling niet echt
een centrum en geen historische stadskern. De Genkenaar ontleent zijn identiteit vooral aan de wijk waar hij woont of getogen is. Maar als er iets te vieren valt komt de bevolking samen op het stadsplein om het te vieren.
De carnavalstocht eindigt er, net als de 1 mei tocht. Het is hier dat de burgemeester de voetbalkampioen begroet en na het toernooi is het er spontaan feest. Ook markt die zich in de directe nabijheid afspeelt is eigenlijk weer ‘samenkomen’ en juist omdat het aangevoeld wordt als de plaats van samenkomst bij uitstek is dit de logische plek voor evenementen.
Het stadsplein is het symbolisch hart van de stad.
Het is dan ook voor deze, voor Genk symbolische plek, dat het stadsbestuur opdracht heeft gegeven aan Luciano Fabro een beeld te vervaardigen.
De Italiaanse kunstenaar Luciano Fabro (1936) wordt gerekend tot de meest belangrijke kunstenaars van deze tijd. In zijn bijna vijftig jarige carrière heeft hij in alle belangrijke musea geëxposeerd en aan de meeste grote tentoonstellingen mee gedaan. Fabro is vooral ook een ‘meester’ in de pedagogische zin van het woord; hij schrijft over kunst en houdt er van om lezingen te geven, te debatteren en jonge kunstenaars te onderrichten.
Fabro houdt zich in zijn werk met universele thema’s bezig, menselijke universele thema’s. Over het zich verhouden tot de wereld, en tot elkaar. Over vaderlandsliefde en het goede of kwade dat er uit kan voortkomen. Over de afspraken die wij maken en die we democratie noemen. Over individueel beleefde gebeurtenissen met een plaats in het collectieve geheugen.
Luciano Fabro houdt zich als kunstenaar voortdurend bezig met de samenhang van vormen en ideeën. En hij vraagt zijn publiek om dat ook te doen.
Voor Genk verkoos Fabro zich te concentreren op het mijnverleden dat zichtbaar en voelbaar is, fysiek, maar vooral in de contacten met mensen en zeker in de manier waarop de sociale structuur van Genk is opgebouwd. Het verhaal van de mijnen wordt hier dan ook gezien als een deel van het heden, als een creatieve kracht die Genk mede gevormd heeft en nog steeds vormt.
Met het beeld dat Fabro voor Genk maakt appelleert hij aan dit kleurrijke heden en aan de aspiraties voor de toekomst van de stad Genk.
Fabro stelt voor op het stadsplein, in de as van de verbinding tussen het stadsplein en de markt, een 5 à 6 meter hoge Dorische zuil van wit marmer op te richten, waarin in het midden een enorm brok zwarte steen is gevat. Het idee voor de zwarte steen kwam in hem op toen hij, na in Genk op werkbezoek te zijn geweest, in de haven van Carrara een heel grote diepzwarte steen aantrof. De vorm en het diepzwarte materiaal maakten associaties met de mijnen van Genk bij hem los. De monoliet deed hem verder denken aan de glorie van het zwarte goud en de economische welvaart die het bracht, maar ook aan de vele landgenoten van hem die indertijd naar België zijn getrokken en die samen met hun collega’s uit België en andere landen, zwart van het stof, diep onder de grond werkten.
Een dergelijke manier van werken, vanuit een idee vertrekken en vanuit het materiaal associëren, is Luciano Fabro ten voeten uit. Voor Fabro is het maken van kunst in de eerste plaats een geestelijke arbeid, namelijk het ontwikkelen van een idee of inzicht. Het vormgeven van dit inzicht volgt in het proces direct daarna. Fabro giet ideeën in een voor een ieder aan te voelen vorm. Hij ‘materialiseert’ inzichten om zo via de zintuigen de geest van de toeschouwer te bereiken.
In de beelden zelf vallen de visuele en de intellectuele kwaliteiten volkomen samen. En dat maakt zijn beelden zo sterk. Deze beelden laten zien hetgeen woorden niet op dezelfde manier, en zeker niet zo efficiënt, zouden kunnen uitdrukken.
“Denken is kunst, kunst is maken, niet spreken. Kunst is niet bedoeld om iets uit te leggen, maar dat te laten zijn wat je onmogelijk kunt uitleggen” zei Mario Merz een kunstenaar, collega en landgenoot van Luciano Fabro.
Fabro verbeeldt in het werk voor het stadsplein de kracht van een volk om het verleden te incorporeren en vanuit deze nieuwe situatie sterker en rijker door te gaan met bouwen aan zijn toekomst. De nieuw samengestelde bevolking wordt voorgesteld als basis, letterlijk als steunpilaar van de samenleving en als fundament van de beschaving door middel van een Dorische zuil, van de verschillende zuilentypen de meest archaïsche en meest robuuste. Met het gebruik van een klassieke zuil koppelt Fabro de vrij jonge geschiedenis van Genk aan het ‘eeuwenoude’. Daarnaast contrasteert de klassieke zuil met de bouwstijlen van het stadhuis uit de 60er jaren en de hedendaagse bouw rondom het stadsplein.
De beeldende middelen die de kunstenaar gebruikt maken het verhaal ook afleesbaar in algemene zin; het beeld vertelt een verhaal specifiek voor Genk, maar tevens staat het voor een fenomeen dat zich in vele varianten op verschillende plaatsen en momenten in de (wereld)geschiedenis voor doet. Door de klassieke vorm en de mooie duurzame materialen overstijgt het beeld het anekdotische en is het een hoopvol baken voor eenieder die gelooft in de rijke mogelijkheid van het opbouwen van een samenleving waaraan verschillende culturen ten grondslag staan.
Thérèse Legierse
‘De Zuil van Genk’ in Maastricht:
www.bonnefanten.nl
Het beeld staat tot 18 oktober in het Bonnefantenmuseum in Maastricht.
Het museum is van euregionale betekenis en bewees al lang haar belangstelling voor het werk van Fabro.
Om dit nieuwe werk in de context van de collectie van werken van Luciano Fabro te tonen, krijgt men een goed beeld van de betekenis van het werk van Fabro binnen en buiten het museum.
Alle bewoners van Genk zijn uitgenodigd hun beeld in Maastricht te komen bekijken.
De Zuil van Genk staat van 30 juni tot 18 oktober in één van de binnentuinen.
Luciano Fabro overleed een week voor de plaatsing van
De Zuil van Genk in het Bonnefantenmuseum in Maastricht.
De Zuil van Genk zal in het voorjaar van 2008 in Genk worden geplaatst. Samen met het Flacc zullen lezingen worden georganiseerd over de ideeën van Luciano Fabro met betrekking tot het opdrachtgeven in de kunst.
